№2-лекция тақырыбы: әл-Фарабидің философиялық-танымдық және моральдық-этикалық мұралары (1 сағат. 2-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	әл-Фарабидің философиялық-танымдық мұраларын түсіне білуіне;
-	әл-Фарабидің философиялық-танымдық мұраларын талдай білуіне;
-	әл-Фараби мұраларының моральдық-этикалық ерекшеліктерін ажырата білуіне;
-	әл-Фарабидің кейбір мұраларының өзгешелігін көрсете білуіне;
-	әл-Фараби мұраларының іздерін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден таба білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	студент әл-Фарабидің философиялық-танымдық және моральдық-этикалық мұраларын анықтай отырып, оларды бір-бірінен ажырата, нақтылай, түсіндіре, талдай, талқылай және деректер келтіре алатын болады.

әл-Фарабидің дүние, жаратылыс жайындағы өзіндік көзқарасы бар ойшыл, философ екендігі. Ежелгі грек оқымыстылары Платон, Аристотель, Пифагор, Птоломей еңбектерін түгелдей меңгеріп, араб тіліне аударып, оны әрі қарай дамытқандығы. «Жоғары табиғаттану негізі» еңбегі. Шығыс философиясының тереңдігін, көне тылсымын қорытқан шығарма екендігі. «Бүкіл ғалам нұр-сәуледен пайда болған» деген ойы. Оның әлеуметтік-этикалық трактаттары. Атап айтқанда: «Бақыт жолы», «Бақытқа жету туралы», «Мемлекет қайраткерлерінің афоризмдері», «Адамзаттық саясат», «Ақыл мен ғылым туралы» трактаттары. Бұл еңбектердің танымдық-философиялық тұрғыдан талдануы және мән-маңызы.
Ғұлама ғалымның гуманист ретінде адам ақыл-ойының жан-жақты дамып, табиғат пен қоғам сырын толық ашатынына кәміл сенуі. Адамзат қоғамындағы барлық мәселелерді шешуге қабілетті ең басты күш ақыл-парасат деп білуі. Сол себепті де, әл-Фараби феодалдық соғыстарға, ел-жұртты тонауға, тақ пен тәж үшін болған қан төгістерге, әділетсіздікке қарсы болуы. Адамның еңбекке, білімге, бейбіт өмірге деген құқығын қорғауға шақыруы. Осы сияқты мәселелердің біразы «Қайырлы қала тұрғындарының көзқарастары» трактатынан көрінетіндігі. Бұл еңбектегі «қала» ұғымы мемлекет ретінде алынғандығы. Мемлекеттегі қарым-қатынастың жай-жапсары, этика-мораль, қоғамдық-әлеуметтік мәселелердің қозғалуы. Халықтың бақытты өмір сүруі үшін елді жақсы әкім басқаруы керек деп түсінуі. Бұған қоса, бүкілхалықтық бақытқа жетудің бірден-бір жолы ғылымды, білімді игеру деп түйіндеуі.
Сондай-ақ, әл-Фараби бұл еңбегінде «Қайрат»», «Ақыл» және «Жүрек» сияқты ұғымдарға түсінік бере келіп: «Жүрек - басты мүше, мұны тәннің ешқандай басқа мүшесі билемейді. Бұдан кейін ми келеді. Бұл да басты мүше, бірақ мұның үстемдігі бірінші емес», - дейді. әл-Фарабидің «Қайрат», «Ақыл» және «Жүрек» жөніндегі осы философиялық тұжырымы Абайдың «Он жетінші сөзінде» өзінің логикалық жалғасын тапқандығы. Абайдың осы сөзінде «Қайрат», «Ақыл» және «Жүрек» үшеуі әрқайсысы өзін мықты санап, айтысып, таласып, ақыры «Ғылымға» келіп жүгінеді. Сонда «Ғылым» бұл үшеуіңнің де айтқандарың рас, үшеуің де қажетсіңдер: «Ей, Қайрат, сенсіз ешнәрсенің болмайтұғыны да рас, бірақ қарауыңа қарай қаталдығың да мол, пайдаң да мол, бірақ залалың да мол, кейде жақсылықты берік ұстап, кейде жамандықты берік ұстап кетесің, соның жаман», - депті. Бұдан кейін «Ғылым» өз шешімін «Ақылға» айтыпты: «Жаратқан тәңірін де сен танытасың. Жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүресің, соның жаман», - депті. «Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де «Жүрекке» билет», - деп ұқтырыпты «Ғылым».

Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	әл-Фараби туралы не білесіз?
2.	Ислам мәдениетіне әл-Фарабидің қосқан үлесі жайында айтыңыз!
3.	әл-Фарабидің түркі мәдениетінің қалыптасуына әсері болды ма?
4.	әл-Фарабидің қоғамдық-әлеуметтік еңбектері туралы не білесіз?
5.	әл-Фарабидің этикалық мұраларын баяндаңыз!
6.	әл-Фараби еңбектерінің ерекшелігі туралы не айтыңыз!
7.	Орта ғасырлардағы әдеби мұралардан әл-Фараби мұраларының өзгешелігі туралы баяндаңыз!
8.	әл-Фараби мұраларының көтерген басты мәселелеріне тоқталыңыз!
9.	әл-Фараби мұраларын зерттеген ғалымдардың еңбектерін білесіз ба?
10.	әл-Фараби мұраларының іздерін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден табуға бола ма?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

1. Келімбетов Н. Көркемдік дәстүр жалғастығы. Алматы, 2000.
2. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. I-кітап. Алматы, 2001.
3. Көбесов А. Әбу Насыр әл-Фараби. Алматы, 2004.
4. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. Астана, 2005.
5. Қыраубайқызы А. Ежелгі әдебиет. Алматы, 2012.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.